प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2025 (PMFBY)
शेती हे भारतातील लाखो कुटुंबांचे प्रमुख उत्पन्नाचे साधन आहे. मात्र, नैसर्गिक आपत्ती, अवकाळी पाऊस, गारपीट, कीड‑रोग यामुळे पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते. हे नुकसान भरून काढण्यासाठी भारत सरकारने प्रधानमंत्री पीक विमा योजना (PMFBY) सुरू केली आहे. खरीप 2025 साठी या योजनेचे अर्ज सुरू झाले असून अर्ज करण्याची अंतिम मुदत 31 जुलै 2025 आहे.
योजनेचा उद्देश:
शेतकऱ्यांना शेतीमधील संभाव्य जोखमींपासून आर्थिक संरक्षण देणे हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे. यामध्ये शेतकऱ्यांना अत्यल्प प्रीमियममध्ये मोठ्या प्रमाणावर विमा संरक्षण मिळतो.
कोणती पिके विमा अंतर्गत येतात?
खरीप हंगामात खालील पिकांसाठी विमा कवच मिळते:
भात, ज्वारी, बाजरी, मका, मूग, उडीद, तूर, सोयाबीन, भुईमूग, तीळ, कारळे, कांदा आणि कापूस.
अर्ज करण्याचे पर्याय:
शेतकरी खालील पद्धतीने अर्ज करू शकतात:
1. CSC (Common Service Center) – जवळच्या CSC केंद्रावर जाऊन अर्ज करता येतो. सेवा शुल्क ₹40.
2. Online (pmfby.gov.in) – स्वतः मोबाईल किंवा संगणकावरून ऑनलाइन अर्ज करता येतो. https://pmfby.gov.in
3.पोस्ट ऑफिस – जवळच्या पोस्ट ऑफिसमधून अर्ज सादर करता येतो.
4. कृषी विभाग (Taluka Agriculture Office) – तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयात अर्ज करता येतो.
5. स्वतः अर्ज (Self-Registration) – pmfby.gov.in या पोर्टलवरून स्वतंत्रपणे अर्ज सादर करता येतो.
6. KRPH – Krishi Rakshak Portal Helpline (14447) – मार्गदर्शनासाठी व मदतीसाठी 14447 या हेल्पलाइनवर संपर्क साधता येतो.
“1 रुपयांचा विमा” योजना बंद:
2024 पर्यंत काही जिल्ह्यांमध्ये ₹1 प्रीमियममध्ये पीक विमा दिला जात होता, पण ही योजना आता बंद करण्यात आली आहे. आता प्रीमियम हेक्टरी दराने आकारला जातो आणि त्यातील ठराविक हिस्सा शेतकऱ्यांना भरावा लागतो.
प्रीमियम रक्कम (हेक्टरनुसार)
पिकांचा प्रकार शेतकरी प्रीमियम दर उर्वरित रक्कम सरकारकडून
खरीप हंगाम 2% (रु. 600 – 1200 प्रति हेक्टर) केंद्र व राज्य सरकार 98%
रब्बी हंगाम 1.5% उर्वरित 98.5% सरकार भरते
वार्षिक/व्यावसायिक पिके 5% उर्वरित सरकारकडून सबसिडी
उदा. जर तुमचे सोयाबीन पिक 2 हेक्टरवर असेल, तर सरासरी प्रीमियम ₹1200 – ₹1500 च्या दरम्यान असेल, उर्वरित रक्कम सरकारकडून भरली जाईल.
आवश्यक कागदपत्रे:
आधार कार्ड
7/12 उतारा
बँक पासबुक
मोबाईल क्रमांक
ई‑पिक पाहणी नोंद
पीक-पेरा
AGRISTACK शेतकरी आयडी
महत्वाच्या सूचना:-
ई‑पिक पाहणी नोंद अनिवार्य आहे.
अर्ज करताना खरी माहिती भरावी, अन्यथा लाभ नाकारला जाऊ शकतो.
विमा भरपाई थेट बँक खात्यात जमा होते.
जोखीम दर: 70% इतके कव्हर मिळते.
विमा हप्ता अत्यल्प असून उर्वरित रक्कम सरकार भरते.
क्लेम प्रक्रिया कशी कार्य करते?
नुकसान भरपाईसाठी अट:
-
शेतकऱ्यांना नोंदणी कालावधीत अर्ज केलेला असावा
-
नुकसान 33% पेक्षा अधिक असावे
-
पंचनामा/सरकारी तपासणी आवश्यक
-
तांत्रिक प्रणालींचा वापर:
PMFBY 2025 मध्ये YES-Tech, ड्रोन आणि सॅटेलाइट इमेजिंगचा वापर करून नुकसानाचे अधिक अचूक मूल्यांकन केले जाते.
निष्कर्ष:
प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2025 ही शेतकऱ्यांना आर्थिक संरक्षण देणारी महत्वाची योजना आहे. नैसर्गिक आपत्तीमुळे होणारे पीक नुकसान भरून काढण्यासाठी ही योजना अत्यंत उपयुक्त ठरते. अर्ज करण्याची अंतिम तारीख 31 जुलै 2025 असल्याने, लवकरात लवकर अर्ज भरणे आवश्यक आहे. कोणतीही अडचण आल्यास 14447 (KRPH) वर संपर्क साधा.